Thuốc lá đang là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong sớm và gia tăng gánh nặng bệnh tật trên toàn thế giới. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm có hàng triệu người tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá và khói thuốc thụ động. Tại Việt Nam, tình trạng sử dụng thuốc lá, thuốc lá điện tử và các sản phẩm chứa nicotine vẫn đang diễn biến rất phức tạp, đặc biệt có xu hướng gia tăng trong giới trẻ, gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng.

    Khói thuốc lá chứa hơn 7.000 hóa chất độc hại, trong đó có hàng trăm chất gây hại và nhiều chất đã được xác định là tác nhân gây ung thư. Khi nicotine xâm nhập vào cơ thể, người sử dụng dễ bị lệ thuộc và hình thành tình trạng nghiện kéo dài. Việc hút thuốc lá thường xuyên làm tổn thương nghiêm trọng hệ hô hấp, tim mạch và thần kinh, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh nguy hiểm như ung thư phổi, ung thư thanh quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, nhồi máu cơ tim, đột quỵ và tăng huyết áp.

    Không chỉ ảnh hưởng đến người hút, khói thuốc còn tác động tiêu cực tới những người xung quanh. Người thường xuyên hít phải khói thuốc thụ động có nguy cơ cao mắc các bệnh lý hô hấp, tim mạch và ung thư. Đối với trẻ em, môi trường có khói thuốc làm gia tăng nguy cơ viêm phổi, hen phế quản, suy giảm miễn dịch và ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất cũng như tinh thần. Đặc biệt, phụ nữ mang thai tiếp xúc với khói thuốc có nguy cơ sinh non, thai nhẹ cân và nhiều biến chứng nguy hiểm khác.

    Một trong những nguyên nhân khiến thuốc lá tiếp tục lan rộng là do tâm lý chủ quan, thiếu hiểu biết về tác hại lâu dài và sự tác động từ quảng cáo, truyền thông mang tính đánh lừa người dùng. Các sản phẩm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng thường được thiết kế bắt mắt, có nhiều hương vị hấp dẫn nhằm thu hút thanh thiếu niên. Nhiều người lầm tưởng rằng các sản phẩm này “ít độc hại hơn” thuốc lá truyền thống, trong khi thực tế vẫn chứa nicotine gây nghiện và nhiều chất độc ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe.

    Ngoài tác hại về y tế, thuốc lá còn gây thiệt hại lớn về kinh tế và xã hội. Người sử dụng thuốc lá phải tốn kém chi phí mua thuốc, điều trị bệnh tật và đối mặt với nguy cơ suy giảm chất lượng cuộc sống. Gia đình có người hút thuốc cũng chịu nhiều áp lực về tài chính, tâm lý và môi trường sống. Đối với xã hội, thuốc lá làm gia tăng gánh nặng cho hệ thống y tế và ảnh hưởng đến nguồn nhân lực lao động.

    Việc từ bỏ thuốc lá là giải pháp quan trọng để bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng. Khi ngừng hút thuốc, cơ thể sẽ dần phục hồi chức năng tim mạch và hô hấp, giảm nguy cơ mắc bệnh nguy hiểm và kéo dài tuổi thọ. Chỉ sau một thời gian ngắn bỏ thuốc, huyết áp, nhịp tim và lượng oxy trong máu sẽ được cải thiện đáng kể.

    Để phòng, chống tác hại của thuốc lá hiệu quả, mỗi người cần nâng cao nhận thức về những nguy cơ do thuốc lá gây ra; chủ động nói không với thuốc lá, thuốc lá điện tử và các sản phẩm chứa nicotine; xây dựng môi trường sống và làm việc không khói thuốc. Gia đình, nhà trường và xã hội cần tăng cường giáo dục kỹ năng sống cho thanh thiếu niên, giúp giới trẻ tránh xa các cám dỗ từ thuốc lá và các chất gây nghiện.

    Hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá 31/5 và Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá năm 2026, ngành y tế kêu gọi toàn thể cán bộ, viên chức, người lao động và nhân dân cùng chung tay hành động vì một môi trường không khói thuốc, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng, xây dựng cuộc sống văn minh, an toàn và phát triển bền vững.